Ойуун туhунан кылгастык

Ойуун диэн кимий? Ойуун, отоһут, экстрасенс туох уратылаахтарый? Кинилэр истэригэр дьахталлар, врачтар бааллар дуо? Элбэх ойуун бииргэ кыырар дуо? Итинтэн да атын ыйытыылары үгүстэр биэрэллэр.
   Ойуун туһунан уһуннук, киэҥ өйдөбүллээхтик кэпсиэххэ наада. Ол туһунан хойут кинигэ суруйуом дии саныыбын. Быйыл сахалыы эмтээһин туһунан иккис кинигэм тахсыаҕа. Ойуун туһунан кылгас кэпсэл тутах, дьиҥнээх өйдөбүлү биэрбэтин үрдүнэн, кылгастык сэһэргиим.
   Ойууннааһын саха норуотугар бэрт өрдөөҕүттэн баар көстүү. Билигин ойууннааһыны итэҕэл эрэ быһыытынан быһаара сатыыр дьон баар буоллулар. Ол дьон ойууннааһын атын эйгэлэрин, салааларын мэлдьэһэн, дьоҥҥо бутууру таһаараллар. Оннооҕор үйэлэригэр дьону эмтээн көрбөтөх, ойуун туһунан түҥ-таҥ өйдөбүллээх дьон ойуун хайдах эмтиирин быһаара сатаан суруйаллар. Суруйаллар эрэ буолбатах, сүрдээх быһаччы быһаарыылары биэрэллэр. Өссө ааһа түһэн, отоһут дьону эмтиир, абырыыр, оттон ойуун ыарыыны абааһыга түһэрэр, сымыйалыыр диэн букатын чиэски өйдөбүлү суруйаллар. Кинилэр быһаарыылара ойууннааһыны, отоһуттааһыны, уопсайынан,норуот духовнай культуратын утары охсуһуу барбыт сүүрбэһис, отутус сыллар кирдээх, хойохтоох тыыннарынан тыынар. Атына диэн, отоһут — үчүгэй, ойуун — куһаҕан диэн түмүктээх. «Саҥатыйдахтара» дии.
   Оо, сүүрбэһис, отутус сыллар… Эһиги тымныы, дьэбир, балыырдаах тыыҥҥыт билигин да биллэр… Ол кэмҥэ хончоҥнообут хобуоччулар, уган биэрээччилэр үөннээх харахтара билигин да көстөр эбээт… Бу барыта аастаҕына эрэ, сөптөөх быһаарыылар, өйдөбүллэр кэлиэхтэрэ…
   Хайа баҕарар норуокка ойууннааһын дьону-сэргэни албыннаары үөскээбэтэҕэ. Айылҕаттан ураты дьоҕурунан, мындыр өйүнэн дьон бэрт аҕыйах араҥата былыр-былыргыттан айылҕа үрдүкү күүстэрин кытта сибээстэһэ сатыыра. Бу манна кинини өйө-санаата, этэ-хаана тардара, ыҥырара. Ити ыарыы да, өйүнэн тиийиммэт буолуу да буолбатах.
   Аан дойду олус киэҥ, бүтэр уһуга суох. Киниэхэ баар планеталар, тыынар-тыыннаахтар көстүбэт сибээстэрэ эмиэ бүппэт элбэх араастаахтар. Олору биһиги үксүн кыайан көрбөппүт, истибэппит…
   Айылҕа киһини наһаа кыраны көрөр, истэр-билэр гына айбыт. Холобура, сэттэ араас өҥү көрөбүт, кыра диапазоннаах тыаһы истэбит, эппит-хааммыт эмиэ бэрт аҕыйах ибирдэри (долгуннары) билэр. Бэйэбит буоллаҕына, Галактикаҕа кыракый планетаҕа олоробут. Планеталар Галактикаҕа бүтэр уһуга суох элбэхтэр… Бу барыта киһини киэҥ өйдөбүлгэ киллэрэр. Оннооҕор биһиги сирдээҕи боростуой лабораториябыт антивещество диэни ылбыта ыраатта. Биһиги сирдээҕи веществобытыттан атын вещество. Ол антивеществоҕа сирдээҕи веществоны, чугаһаттахха, дэлби ыстаныы тахсар… уонна күл да хаалбат. Оттон бэйэтин курдук веществону чугаһаттахха, хаһан да бүппэт сыаптыы реакция барар. Дьикти буолбаат?!
   Айылҕа сибээһин кини үрдүкү сайдыбыт күүстэрэ олохтууллар. Кинилэр сорудахтарын сөпкө ылааччылары көрдүүллэр, талаллар, булаллар уонна кинилэри кытта көстүбэт сибээһи олохтууллар. Талбыт толорооччуларын эрчийэллэр, сайыннараллар, кини этин-хаанын, өйүн-санаатын сөптөөх таһымҥа аҕалаллар. Сиргэ итини толорооччулар — ойууттар.
   Ол иһин ойууттар эрдэттэн ойуун буолан аналланан төрүүллэр. Ону түүллээхтэр-биттээхтэр, сылыктааччылар уонна биллэн турар, атын ойууттар эрдэттэн билэллэр. Ойуун буолуохтаах оҕо мин ойууммун диэн билбэт. Үөһээттэн сыыйа кинини биллибэтинэн үөрэтэн, уһуйан бараллар, бу ыар идэни уйар, тулуйар оҥороллор.
   Маҥнай ону тулуйбакка ыалдьан да ылар, ол иирэн ыалдьыы буолбатах. Ойуун буолар киһи бэрт кытаанах санаалаах, доруобай эттээх-хааннаах буоллаҕына ону тулуйар.
   Ити курдук ким да кинини үөрэппэтэҕин үрдүнэн, үөһэттэн кэлэр сабыдыаллар, дьайыылар көмөлөрүнэн кини күүстээх, илбистээх, аптаах-хомуһуннаах тылланар уонна дьайыыланар. Үрдүкү сибээһэ кэҥээтэр-кэҥиир, сайдар. Дьэ ойуун итинник сыыйа үөскээн-иитиллэн тахсар. Саха ойуунун сүрүн анала былыр-былыргыттан ити кыаҕы-сибээһи туһанан дьону эмтээһин буолар. Ону кэлин кинигэбэр киэҥник кэпсиэм дии саныыбын. Билигин бу уопсай өйдөбүл эрэ. Этэллэрин курдук, ойуун ыарыыны барытын абааһыга түһэрэ-түһэрэ, сымыйанан ойуолаабат. Улуу ойуун эмтээһин сэттэ ньыматын барытын сатыахтаах уонна отоһут эмтиир ньымаларын барытын билиэхтээх. Ойуун эмтиир ньымаларыттан саамай үрдүкүтэ — сүллэрдээн эмтээһин. Бу ыарыыны, араас эттиги орган, эт-тирии курдат ылыы буолар. Ол ылыыга суол хаалбат. Аан дойду үрдүнэн манныгы арай Филиппин хилердара (эмчиттэрэ) оҥороллор. Былыргы ойуун сүрүн үлэтэ дьону, сүөһүнү эмтээһин, алҕааһын буоларын быһыытынан, киниэхэ улахан эрэл, ирдэбил турара. Ол иһин улуу уонна улахан эрэ ойууттар аатыраллара. Кыра ойууттар туорууллара, сорохторо күлүүгэ бараллара. Онон дьиҥнээх ойуун — бу Айылҕа, Аан Дойду бэйэтэ талбыт, айбыт, үөскэппит, үөрэппит, сайыннарбыт киһитэ буолар. Улуу уонна улахан ойууттар бэрт аҕыйах буолаллар.
   Билигин Саха сиригэр алта ойуун баар. Биэс эр киһи, биир удаҕан эмээхсин. Кинилэр истэригэр врач үөрэхтээх киһи суох. Саамай үчүгэйэ бу алта киһи ортотугар 29 саастаах эдэркээн, ол гынан баран Айылҕаттан ураты дьоҕурдаах Ф.П.Иванов баар. Ханнык да отоһут, экстрасенс Федот Иванову кытта эмтээһиҥҥэ, апка-хомуһуҥҥа тэҥнэһэр, тургутуһар кыаҕа суох. Онон ойуун Айылҕаттан айдарыылаах, Үөһэттэн үөттэриилээх киһи. Кини, бэйэтэ баҕардын-баҕарбатын, ойуун буолар. Анала оннук, үөрэнэн ойуун буолбаттар.
   Отоһут диэн сахалыы эмтиир киһини ааттыыллар. Отоһут буолуу нэһилиэстибэ быһыытынан барар эбэтэр атын отоһукка үөрэнэн, отоһуттааһын ньымаларын баһылаан, отоһут буолар. Отоһут хааннаан, түөннээн, илбийэн, айылҕаттан ылыллар эмтэринэн эмтиир. Отоһукка ап-хомуһун, дьалыҥ, Үрдүкү күүстэри кытта сибээс оруола суохтар. Мындыр, булугас өйдөөх, дьаныардаах, дьулуурдаах, үтүө санаалаах киһи өр үөрэнэн отоһут буолуон сөп. Билигин аны «хомуһуннаах отоһут» диэн ааты оҥорон таһаардылар. «Хомуһуннаах отоһут» диэн хаһан да биир да саха саҥарбатаҕа. Ити эмиэ билбэттэн үөскээбит тыл.
   Экстрасенс диэн икки тылтан: экстра — сверх, сенс — чувствительность диэн тыл. Ол аата, сахалыы билигэс, аһаҕас эттээх киһи диэн. Маннык дьон бааллар. Билигин кинилэр ону-маны билэргэ-көрөргө, дьону эмтииргэ дьулуһаллар.
   Элбэх ойуун бииргэ хаһан да кыырбат. Ойуун кыырарыгар, бэл, атын ойуун чугас баар буоллаҕына, мэһэйдээх буолуон сөп. Арай, Ытык дабатыытыгар, дэҥҥэ, элбэх ойуун кыырыан сөп. Ол былыр.
   Урут ойууннааһыны утары охсуһуу күүскэ барар кэмигэр литератураҕа, театр сценатыгар ойууну дьүһүлээн-бодолоон айыы уонна көрдөрүү күүскэ ыытыллыбыта. Ойууну хаһан да суумматах-тараамматах, акаары, иннин-кэннин билбэт, албын, ыарыыны барытын абааһыга түһэрэр, сатаан эмтээбэт, киһиэхэ маарыннаабат харамай оҥорон көрдөрөллөрө.
   Ити урукку дьон өйүгэр-санаатыгар кытаанахтык иҥпитэ. Билигин даҕаны сааһырбыт дьон, «ойуун» диэн тылы истээт, итини өйдүү түһэллэр. Сорох күлэр, сорох сонньуйар. Оттон ойуун диэн хайдахтаах дьикти көстүү буоларын санааларыгар да оҕустарбаттар…
   Дьэ итинтэн туһанан сорох дьон үүнэр көлүөнэҕэ, билбэт дьоҥҥо, эмиэ итинник өйдөбүлү соҥнууллар.
   Бэл, кытаанах цензура саҕана нуучча биллиилээх суруйааччыта Борис Лунин Николай Протасов ойуун туһунан кырдьыгы кылам гыннаран суруйа сатаабыта. Үчүгэй суруйааччы диэн оннук. Бу атын омук талааннаах киһитэ саха ойуунун атын хараҕынан көрөр, сөпкө сыаналыыр, кинилиин төһө баҕарар уһуннук кэпсэтиэх, кинини өссө дириҥник өйдүөх кэрэ ыралааҕа, баҕалааҕа өтө көстөр… Оттон биһиги суруйааччыларбыт ойуун туһунан туох эмэ күттүөннээҕи суруйдулар дуо?! Суох!